Đến Hà Nội mà cần mua quà mang đi xa, nên chọn trước những món để được nhiều tuần như ô mai, chè lam, trà ướp sen, mứt sen; món để vài ngày như bánh cốm, hồng xiêm cứng, bưởi Diễn chỉ hợp khi người nhận ở trong vòng một, hai ngày đường; còn cốm tươi, bánh giầy, giò chả là món nên ăn sớm, chỉ mua khi về ngay hoặc có điều kiện giữ lạnh.
Cách nghĩ theo hạn dùng tránh được tình huống hay gặp nhất với quà Hà Nội: mua món nổi tiếng nhất, đẹp nhất, rồi đến nơi món đó đã cứng, chua hay ỉu. Bài này xếp các món theo ba nhóm, nói ngắn gọn mỗi món giữ ra sao, gợi ý ghép gói quà theo người nhận và chặng đường, và lưu ý chỗ mua trong thành phố. Mỗi món nổi tiếng đều có bài riêng ở các trang khác trong hệ; ở đây chỉ dừng ở mức đủ để chọn.
Vì sao chọn quà Hà Nội theo hạn dùng trước, tên tuổi sau
Quà Hà Nội có đặc điểm khá riêng: nhiều món nổi tiếng nhất lại là món tươi, làm trong ngày, không dùng chất bảo quản theo cách truyền thống. Cốm làng Vòng ngon nhất khi còn mềm và thơm mùi lúa non; bánh giầy, bánh cuốn, giò chả đều là món ăn sớm. Một du khách ở lại Hà Nội vài ngày, mua các món này từ ngày đầu để mang về, thường sẽ thất vọng.
Ngược lại, những món ít được chụp ảnh hơn như ô mai, trà ướp sen, chè lam lại là món chịu đường xa tốt nhất. Chúng ra đời để giữ được: ô mai là quả ướp đường, muối, gừng rồi phơi sấy; trà là lá khô; chè lam là bột nếp rang với mật. Chọn đúng món cho chặng đường quan trọng hơn chọn đúng món nổi tiếng nhất.
Vì thế trước khi đi mua, nên trả lời ba câu: người nhận ở cách bao xa và bao lâu nữa mới nhận được, nhà họ có mấy người ăn, và họ thích ngọt, mặn hay trà. Ba câu này thu hẹp danh sách nhanh hơn mọi bài liệt kê "mười món phải mua". Các phần sau xếp món theo thời gian giữ để bạn đối chiếu.
Bảng tra nhanh: món quà Hà Nội và thời gian giữ
Các mốc dưới đây là ước lượng thông thường cho hàng mới mua, cất đúng cách. Thời tiết, bao bì và từng mẻ làm có thể làm chênh lệch; luôn ưu tiên ngày ghi trên nhãn và lời dặn của người bán.
| Món | Nhóm | Giữ ở nhiệt độ phòng | Mang đi xa |
|---|---|---|---|
| Cốm tươi | Ăn sớm | Ngon nhất trong ngày, cứng dần sau đó | Không hợp chặng dài |
| Bánh giầy, bánh cuốn | Ăn sớm | Trong ngày | Chỉ chặng ngắn, hấp lại khi ăn |
| Giò chả | Ăn sớm | Ngắn, cần ngăn mát | Cần túi giữ lạnh suốt đường |
| Bánh cốm | Vài ngày | Vài ngày, tuỳ mẻ | Chặng một, hai ngày |
| Hồng xiêm cứng | Vài ngày | Ủ vài ngày mới ăn | Hợp nếu mua quả chưa ủ |
| Bưởi Diễn | Vài ngày đến vài tuần | Để được khá lâu nơi thoáng mát | Nặng nhưng chịu đường tốt |
| Chè lam | Nhiều tuần | Vài tuần nếu kín, khô | Rất hợp |
| Ô mai | Nhiều tuần | Theo nhãn, thường dài | Rất hợp |
| Trà ướp sen, mứt sen | Nhiều tuần | Dài nếu kín, khô | Rất hợp |
Đọc bảng theo chiều dọc ở cột cuối: nếu chặng đường từ hai ngày trở lên, chỉ những dòng "rất hợp" và bưởi là an toàn. Các món còn lại là quà cho người ở gần hoặc cho chính bạn ăn trước khi rời thành phố.
Nhóm ăn sớm: cốm tươi, bánh giầy, giò chả
Cốm tươi chỉ đáng mua khi về ngay. Cốm làng Vòng mùa thu là món nhiều người muốn mang về nhất. Cốm tươi gói lá sen hoặc lá ráy giữ ẩm, nhưng chỉ ngon trong thời gian ngắn, sau đó khô cứng dần. Mua vào ngày cuối, ăn trong ngày về hoặc hôm sau; muốn giữ lâu hơn phải cho ngăn mát và chấp nhận cốm mất bớt độ dẻo. Cách chọn cốm thật có bài riêng ở trang đặc sản trong hệ.
Bánh giầy và bánh cuốn là món ăn ngay. Bánh giầy Quán Gánh, bánh cuốn của các làng ven đô như Thanh Trì đều là món tươi, ngon nhất lúc vừa làm. Bánh giầy hấp lại được, bánh cuốn hâm lại kém ngon hơn nhiều. Hai món này hợp với người nhận ở các tỉnh lân cận, nhận trong ngày.
Giò chả cần lạnh suốt đường. Giò lụa, chả quế của các làng nghề giò chả như vùng Ước Lễ (huyện Thanh Oai cũ) là món thịt chế biến, dễ ôi ở nhiệt độ phòng. Chỉ mang đi xa khi có túi giữ lạnh, đá gel, và người nhận cất ngăn mát ngay. Chặng trên nửa ngày mùa hè thì không nên mang.
Cách xử lý khi lỡ mua sớm. Món tươi đã mua mà chưa đi được: cốm và bánh giầy cho vào túi kín để ngăn đá, khi ăn để rã rồi hấp; giò chả để ngăn mát, ăn sớm. Đừng giữ món tươi ở nhiệt độ phòng qua đêm với hy vọng còn ăn được.
Nhóm để được vài ngày: bánh cốm, hồng xiêm, bưởi Diễn
Bánh cốm cần đọc ngày làm. Bánh cốm, vỏ làm từ cốm, nhân đậu xanh dừa, là món quà cưới hỏi và quà biếu quen thuộc ở phố cổ. Bánh khô hơn cốm tươi nhưng vẫn là bánh, thường giữ được vài ngày. Chọn hộp có ngày làm gần nhất, tránh để nơi nóng.
Hồng xiêm cứng là quà trái cây dễ mang. Quả hồng xiêm Xuân Đỉnh hái còn cứng, phải ủ vài ngày mới ăn, nên mua quả chưa ủ để mang đi là hợp lý. Kèm lời dặn cách ủ để người nhận không bỏ ngay vào tủ lạnh.
Bưởi Diễn nặng nhưng bền. Bưởi Diễn có mùa quanh Tết, quả vỏ dày, để được lâu ở nơi thoáng mát, nhiều nhà còn để vài tuần cho ráo vỏ, múi ngọt hơn. Điểm trừ duy nhất là nặng, không hợp người đi máy bay mang hành lý hạn chế.
Ô mai mở túi rồi không còn là món nhiều tuần. Ô mai và các món khô thuộc nhóm để lâu chỉ khi còn bao gói kín. Đã chia nhỏ ra túi mỏng để biếu nhiều người thì nên đưa sớm, vì ô mai hút ẩm sẽ chảy nước, dính vào nhau.
Nhóm để được nhiều tuần: hợp nhất cho chặng xa
Nếu chỉ được chọn một nhóm cho người ở xa hay chuyến bay dài, đây là nhóm nên chọn. Các món đều khô, không cần lạnh, chịu được va chạm vừa phải.
- Ô mai. Mơ, sấu, mận, gừng, chanh đào ướp đường muối rồi sấy. Nhiều vị, chọn được cho người thích chua, thích ngọt hay thích cay. Đọc nhãn thành phần và hạn dùng; chọn loại có màu tự nhiên của quả. Bài riêng về ô mai phố cổ và cách nhận ô mai không phẩm màu có ở các trang khác trong hệ.
- Trà ướp sen. Trà xanh ướp với hoa sen theo cách làm lâu đời ở vùng hồ Tây, là quà biếu trang trọng cho người thích trà. Giữ trong hộp kín, tránh ẩm và mùi lạ; trà ướp hoa hút mùi rất nhanh.
- Mứt sen. Hạt sen sên đường, thường có vào dịp cuối năm. Mứt sen khô, trắng ngà, vị ngọt thanh; chọn loại hạt đều, không chảy đường.
- Chè lam. Bánh dẻo từ bột nếp rang, mật, gừng, lạc, vừng, để được vài tuần nếu cất kín, khô. Hợp với nhà có thói quen uống trà.
- Chè búp khô và các loại trà khác. Hà Nội là nơi tập kết trà của nhiều vùng; mua trà ở đây tiện nhưng nên hỏi rõ trà vùng nào, vì không phải là sản vật của chính Hà Nội.
Một gói quà gồm một món ngọt khô và một món trà gần như luôn dùng được cho mọi người nhận, đi được mọi chặng, kể cả ra nước ngoài, miễn là còn nhãn gốc và hợp quy định nơi đến.
Ghép một gói quà theo người nhận và chặng đường
Thay vì mua nhiều thứ một lúc, làm theo các bước dưới đây để gói quà vừa đủ, không có món nào phải bỏ đi.
- Ghi ra người nhận, khoảng cách và ngày nhận. Người nhận trong ngày có thể nhận cả món tươi; người nhận sau hai ngày trở lên chỉ nhận món khô.
- Chọn một món chính theo khẩu vị. Người lớn tuổi thường thích trà, chè lam; nhà có trẻ thích ô mai ngọt, bánh cốm; người thích mặn có thể hợp giò chả nếu ở gần.
- Thêm tối đa một món phụ khác nhóm. Ví dụ món chính là trà ướp sen thì món phụ là ô mai; món chính là bưởi thì món phụ là chè lam.
- Đóng riêng món tươi và món khô. Hơi ẩm từ món tươi làm món khô mềm, hút mùi.
- Mua món khô trước, món tươi sau cùng. Món khô mua từ ngày đầu vẫn tốt; món tươi mua sát giờ đi.
- Kèm lời dặn ngắn cho từng món: ăn trước món nào, cất ở đâu, để được bao lâu.
Người đi máy bay nên kiểm quy định hành lý của hãng với chất lỏng và thực phẩm trước khi mua; phần quy định hành lý thuộc các trang chuyên về hàng không trong hệ.
Mua quà ở đâu trong Hà Nội
Khu phố cổ tập trung nhiều cửa hàng quà truyền thống: ô mai, bánh cốm, mứt, trà. Thuận tiện cho du khách nhưng cũng là nơi giá và chất lượng chênh nhau nhiều. Các làng nghề ven đô như vùng làm cốm, làm giò chả, làm chè lam cho cơ hội mua hàng mới tại chỗ, nhưng cần thời gian di chuyển. Chợ dân sinh có trái cây theo mùa, phù hợp nếu bạn biết chọn quả.
Ga tàu, bến xe và sân bay đều có quầy quà, tiện cho người mua phút cuối. Hàng ở đây thường đóng gói sẵn, có nhãn, hợp với món khô. Món tươi ở các quầy này thì cần kiểm ngày làm kỹ hơn, vì không phải lúc nào cũng bán hết trong ngày.
Dù mua ở đâu, nguyên tắc vẫn là đọc nhãn, hỏi ngày làm, kiểm bằng mắt và mũi. Không có địa chỉ nào bảo đảm thay cho việc tự kiểm. Bài này cố ý không gợi ý cửa hàng cụ thể; một cửa hàng tốt năm nay có thể đổi chủ, đổi nguồn vào năm sau, còn cách kiểm thì dùng được mãi.
Câu hỏi thường gặp
Đi máy bay thì nên mua quà Hà Nội nào?
Ưu tiên món khô, nhẹ, có nhãn: ô mai, trà ướp sen, mứt sen, chè lam. Các món này không cần lạnh và không phải chất lỏng. Tránh giò chả, cốm tươi, bánh tươi nếu chặng dài. Bưởi nặng, nên cân nhắc nếu hành lý ký gửi hạn chế. Luôn kiểm quy định của hãng và nơi đến.
Cốm tươi giữ được bao lâu?
Cốm tươi ngon nhất trong ngày mua, khi còn mềm dẻo và thơm. Sau đó cốm khô và cứng dần. Có thể cho ngăn mát để giữ thêm, hoặc ngăn đá nếu muốn giữ lâu, nhưng cốm sẽ mất bớt độ dẻo. Cốm khô cứng vẫn có thể dùng làm chả cốm, xôi cốm thay vì ăn trực tiếp.
Quà Hà Nội nào hợp làm quà biếu người lớn tuổi?
Trà ướp sen là lựa chọn trang trọng cho người thích trà. Chè lam và mứt sen hợp để dùng kèm trà. Nếu ở gần, một hộp bánh cốm mới hoặc một quả bưởi Diễn đúng mùa cũng phù hợp. Tránh món quá dẻo, quá cứng với người răng yếu.
Mua giò chả Hà Nội mang về tỉnh cần lưu ý gì?
Mua sát giờ đi, cho vào túi giữ lạnh có đá gel, không để cạnh nguồn nóng trên xe. Đến nơi cất ngăn mát ngay và ăn sớm. Chặng trên nửa ngày mùa nóng thì không nên mang. Giò có mùi chua, nhớt mặt là đã hỏng, không ăn.
Có nên mua quà Hà Nội ở sân bay không?
Được, nhất là món khô đóng gói có nhãn rõ ràng. Hàng ở sân bay tiện cho người mua phút cuối. Với món tươi, kiểm kỹ ngày làm và cách bảo quản. Quầy ở sân bay không khác nhiều so với cửa hàng trong phố về nguyên tắc chọn hàng: đọc nhãn và kiểm bằng mắt.
Mang quà Hà Nội ra nước ngoài có bị giữ lại không?
Tuỳ nước đến. Nhiều nước hạn chế thịt, sản phẩm thịt, trái cây tươi và một số thực phẩm tự làm không nhãn. Các món khô đóng gói như trà, ô mai, mứt thường dễ mang hơn nhưng vẫn cần khai báo khi được hỏi. Tìm hiểu quy định kiểm dịch nơi đến trước khi mua.