An Giang mới (gồm Kiên Giang cũ) trải từ đầu nguồn sông Hậu ở Châu Đốc, qua vùng Bảy Núi, xuống biển Rạch Giá, Hà Tiên và đảo Phú Quốc, nên quà cũng chia hai hệ: đồ của vùng sông nước, núi và đồ của biển đảo. Mang xa dễ là đường thốt nốt, khô cá, tiêu, mứt sim; cần cẩn thận là mắm, nước mắm, tung lò mò và nấm tràm tươi.
Từ 1/7/2025 tỉnh An Giang mới đặt tỉnh lỵ ở Rạch Giá. Mắm Châu Đốc, đường thốt nốt và nước mắm Phú Quốc đã có những bài đi sâu ở các trang chuyên về đặc sản; bài này đặt chúng trong một chuyến đi, kèm những món ít người viết hơn, và dành phần lớn cho chuyện chọn, đóng gói, mang đi. Không có giá, không có tên cơ sở bán.
Hai nửa của tỉnh mới: quà theo vùng
Bảng gom nhóm quà theo vùng quen gọi, để bạn biết đang ở đâu thì tìm gì. Bảng không xếp hạng; nhiều món có bán khắp tỉnh vì hàng được gom về các chợ lớn.
| Vùng | Nhóm quà thường gặp | Ghi chú khi mang |
|---|---|---|
| Châu Đốc, Tân Châu, An Phú (vùng đầu nguồn) | Mắm các loại, khô cá tra phồng, khô cá lóc, tung lò mò | Mắm phải hũ kín; tung lò mò cần mát |
| Tịnh Biên, Tri Tôn (vùng Bảy Núi) | Đường thốt nốt, gạo nàng Nhen, bánh bò thốt nốt | Đường khô bền; bánh bò ăn trong ngày |
| Long Xuyên và vùng ruộng | Gạo, cá đồng làm khô, bánh phồng | Gạo nặng; khô cá gói kín |
| Rạch Giá, Hà Tiên (Kiên Giang cũ) | Khô cá, khô mực, cá trích khô, hải sản khô | Gói nhiều lớp chống mùi |
| Phú Quốc | Tiêu, nước mắm, mứt sim, nấm tràm theo mùa, khô cá | Nước mắm theo quy định của hãng bay; nấm tươi mau hỏng |
Phú Quốc là nơi phần lớn khách đi máy bay về, nên chuyện chất lỏng và đồ có mùi quan trọng hơn ở các vùng khác; xem phần đóng gói phía dưới.
Châu Đốc: mắm, khô cá tra phồng và khô cá lóc
Chợ Châu Đốc là chợ mắm có tiếng của miền Tây, với mắm cá linh, mắm cá sặc, mắm thái, mắm cá lóc bày trong những thau, hũ lớn. Cách chọn mắm ngon, mắm an toàn đã có bài riêng ở những trang chuyên về đặc sản; với người mang quà, điều cần nhớ là mắm nặng, có nước, mùi mạnh, và phần lớn là đồ lên men chưa nấu chín. Chọn hũ kín nắp có ngày làm, mắm thái đã trộn đu đủ thì hạn ngắn hơn mắm nguyên con, và nên giữ mát.
Khô cá tra phồng là món khô gắn với vùng Châu Đốc: cá tra được làm sạch, phơi khô, khi nướng hoặc chiên thì thịt phồng xốp. Chọn miếng khô màu vàng ngà đến vàng nâu, thịt dày đều, khô ráo, không nhớt tay, mùi cá khô thơm chứ không khai. Khô cá lóc cũng phổ biến; chọn miếng không quá mặn, không đốm mốc, không ruồi bám.
Khô cá vùng sông nước có loại khô kỹ để được lâu và loại một nắng còn mềm phải giữ lạnh. Hỏi người bán khô loại nào trước khi tính đường về. Gói từng loại riêng trong túi kín, bọc thêm giấy, rồi túi nữa: mùi khô cá rất dễ bám vào bánh kẹo, quần áo trong cùng vali.
Tung lò mò và các món của người Chăm, người Khmer
Tung lò mò là món lạp xưởng làm từ thịt bò của cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi ở vùng đầu nguồn An Giang, thường được kể gắn với vùng An Phú, Tân Châu. Thịt bò xay hoặc băm, trộn với gạo hoặc cơm nguội, gia vị, nhồi vào ruột rồi phơi; khi ăn nướng hoặc chiên, có vị chua nhẹ do lên men. Vì không dùng thịt heo, món này hợp với người nhận kiêng thịt heo.
Tung lò mò là món lên men, nhiều nhà làm thủ công. Chọn khúc khô bề mặt, vỏ căng, không nhớt, không mốc, mùi chua nhẹ của đồ lên men chứ không ôi thối; hỏi ngày làm. Đây là thịt chưa nấu chín, phải nướng hoặc chiên chín kỹ trước khi ăn; giữ mát trên đường, về nhà cất ngăn mát hoặc ngăn đông. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người già yếu nên ăn khi đã chín kỹ.
Vùng Bảy Núi có nhiều người Khmer sinh sống, với những món bánh làm từ đường thốt nốt như bánh bò thốt nốt, bánh thốt nốt hấp. Các món bánh này ngon nhất trong ngày, ít chịu được đường xa. Lụa Tân Châu, đồ thổ cẩm hay đồ thủ công Chăm là quà đẹp nhưng không thuộc phạm vi bài này, vốn chỉ bàn đồ ăn mang về.
Bảy Núi: đường thốt nốt, gạo nàng Nhen và trái thốt nốt
Những hàng cây thốt nốt cao vút trên cánh đồng là hình ảnh quen của vùng Tịnh Biên, Tri Tôn. Người ta leo cây hứng nước từ hoa thốt nốt rồi nấu thành đường. Với người mua quà, vùng này có mấy nhóm:
- Đường thốt nốt. Dạng bánh tròn, dạng viên hoặc dạng sệt đựng hũ. Cách nhận biết đường nấu nguyên với đường có pha đã có bài riêng ở trang chuyên về đặc sản; ở đây chỉ nhắc: đường thốt nốt dễ hút ẩm, chảy nước, nên gói kín nhiều lớp và để hũ kín khi về.
- Trái thốt nốt tươi. Cơm thốt nốt non trong, dẻo, ăn mát; nhưng mau chua, chỉ hợp ăn tại chỗ hoặc mang chặng ngắn trong thùng lạnh. Nước thốt nốt tươi để vài giờ đã bắt đầu lên men, không mang xa.
- Gạo nàng Nhen. Giống lúa mùa của người Khmer vùng Bảy Núi, hạt thơm; có trang chuyên về sản vật đã viết hồ sơ giống lúa này. Gạo là quà nặng, chọn túi nhỏ, hạt đều, mùi gạo mới, đọc ngày đóng gói.
- Khô bò, bò một nắng vùng núi. Có bán ở các chợ vùng núi; thịt bò phơi phải hỏi rõ ngày làm và giữ lạnh nếu còn mềm.
- Rau rừng, cây thuốc bày bán ven đường lên núi. Không biết rõ là cây gì, dùng ra sao thì không mua; không mua cây lấy từ rừng phòng hộ.
Đường thốt nốt là đường, ăn như đường, dù ngọt thanh và thơm. Người bị đái tháo đường vẫn phải tính vào lượng đường cả ngày.
Kiên Giang cũ và Phú Quốc: tiêu, sim, nấm tràm và đồ biển khô
Vùng Rạch Giá, Hà Tiên có chợ hải sản khô với khô cá, khô mực, cá trích khô. Chọn hàng khô như mọi nơi: khô ráo, không nhớt, không ruồi bám, mùi biển khô bình thường; khô mực màu ngà tự nhiên, không trắng bệch bất thường. Cá trích tươi là món gỏi nổi tiếng ở Phú Quốc nhưng là món ăn tại chỗ, không mang đi.
Ở Phú Quốc, tiêu là món quà khô quen thuộc; cách chọn tiêu đen, tiêu sọ và cách cất đã có ở bài riêng trong danh mục miền Tây của trang. Nước mắm Phú Quốc có chỉ dẫn địa lý và có bài sâu ở các trang khác; điều cần biết với khách đi máy bay là nước mắm thuộc nhóm hàng các hãng quản lý riêng, thường chỉ nhận khi đóng chai kín, bọc chống đổ, trong hành lý ký gửi và có giới hạn số lượng theo từng hãng. Hỏi hãng trước khi mua thùng lớn.
Sim rừng mọc nhiều trên đảo; quả sim chín tím được làm mứt, siro hoặc ngâm rượu. Mứt sim, siro sim là quà ngọt, nên đọc nhãn thành phần và hạn dùng; rượu sim là đồ uống có cồn, chỉ dành cho người lớn và không lái xe sau khi uống. Nấm tràm mọc dưới rừng tràm vào mùa mưa, có màu nâu tím, vị hơi đắng; nấm tươi rất mau hỏng, chỉ mua khi về ngay và có thùng lạnh, còn nấm sấy khô thì dễ mang hơn. Nấm hái tự nhiên, hãy mua của người bán quen loại nấm này, không tự hái nấm lạ.
Đóng gói chuyến về: đường bộ từ Châu Đốc, đường bay từ Phú Quốc
An Giang mới rộng, nên đường về rất khác: từ Châu Đốc, Long Xuyên đi xe về TP Hồ Chí Minh mất nửa ngày; từ Phú Quốc phần lớn khách bay. Các bước dưới đây chia đủ hai kiểu:
- Tách bốn nhóm: đồ khô (đường, tiêu, gạo, khô cá), đồ lên men có nước (mắm, nước mắm), đồ cần lạnh (tung lò mò, khô một nắng, nấm tươi), đồ ngọt đóng chai (mứt, siro).
- Đồ khô: túi kín từng loại, khô cá bọc ba lớp, đường thốt nốt bọc chống ẩm.
- Mắm, nước mắm: hũ hoặc chai kín, quấn băng keo quanh nắp, cho vào túi zip, bọc thêm túi khác, dựng đứng giữa hành lý mềm.
- Đồ cần lạnh: hút chân không, thùng xốp có đá gel, dán kín; đi xe thì để chỗ mát, tránh cốp sau nóng.
- Đi máy bay: tra quy định của hãng về chất lỏng, đồ có mùi, hải sản và giới hạn ký gửi trước khi mua; không mang mắm, nước mắm trong hành lý xách tay vượt giới hạn chất lỏng.
- Về đến nhà: mở thùng lạnh trước, cất mắm vào ngăn mát, đường và tiêu vào hũ kín.
Nếu mua nhiều, gửi hàng theo đường chuyển phát có thể đỡ hơn tự mang; các trang chuyên về vận tải đã viết cách gửi. Đồ lên men và chất lỏng nên khai đúng khi gửi.
Ba điều để chuyến mua quà An Giang không phải hối tiếc
Đừng mua mắm trước khi biết đường về. Mắm và nước mắm là món gây rắc rối nhiều nhất cho khách bay: đổ ra thì mùi bám vali, sai quy định thì bị giữ lại ở sân bay. Biết chắc hãng nhận thế nào rồi hãy mua.
Đồ của vùng nào thì hỏi vùng đó. Chợ ở Long Xuyên, Rạch Giá hay Phú Quốc bày hàng của cả tỉnh và cả miền Tây. Muốn quà "đúng Châu Đốc" hay "đúng Phú Quốc", hỏi nơi làm, đọc địa chỉ cơ sở trên nhãn, đừng chỉ tin tấm bảng của quầy.
Món lên men là món phải dặn. Mắm, tung lò mò là đồ lên men chưa nấu chín. Khi biếu, nói rõ cách ăn chín, cách cất lạnh và người nên tránh, nhất là khi người nhận chưa ăn món đó bao giờ.
Không mua sản vật từ rừng không rõ nguồn. Rừng tràm, rừng núi trong tỉnh có khu được bảo vệ. Rau rừng, cây thuốc, động vật bày bán ven đường không rõ nguồn thì bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Đi Châu Đốc nên mua gì mang về được lâu?
Đường thốt nốt dạng bánh, khô cá tra phồng hoặc khô cá lóc phơi kỹ, gạo, mắm đóng hũ kín cất lạnh. Đồ khô gói kín vài lớp là để được nhiều tuần; mắm thì theo hạn trên nhãn và cất ngăn mát.
Tung lò mò có ăn sống được không?
Không nên. Tung lò mò là lạp xưởng bò lên men, thịt chưa nấu chín. Phải nướng hoặc chiên chín kỹ trước khi ăn. Giữ mát khi mang đi và cất ngăn mát hoặc ngăn đông khi về.
Mang nước mắm từ Phú Quốc lên máy bay được không?
Tuỳ hãng. Nhiều hãng chỉ nhận nước mắm trong hành lý ký gửi, chai kín, đóng gói chống đổ và giới hạn số lượng; hành lý xách tay phải theo giới hạn chất lỏng. Hỏi hãng trước khi mua.
Nấm tràm Phú Quốc mua về giữ thế nào?
Nấm tươi rất mau hỏng, chỉ mua khi về ngay, để thùng lạnh và nấu trong một hai ngày. Muốn mang xa hoặc để lâu, chọn nấm tràm đã sấy khô, cất hũ kín nơi khô ráo.
Mứt sim và siro sim có để được lâu không?
Hàng đóng chai, đóng hộp của cơ sở thường có hạn ghi trên nhãn. Sau khi mở, đậy kín và cất ngăn mát. Hàng tự làm không nhãn nên hỏi ngày làm và dùng sớm.
Kiên Giang cũ giờ thuộc tỉnh nào, khi biếu quà ghi thế nào?
Từ 1/7/2025, Kiên Giang cũ nhập vào tỉnh An Giang mới, tỉnh lỵ ở Rạch Giá. Khi giới thiệu quà, nói tên vùng quen như Phú Quốc, Rạch Giá, Hà Tiên kèm tỉnh An Giang để người nhận dễ hình dung.