Từ 1/7/2025, TP Cần Thơ mới gồm Cần Thơ, Sóc Trăng và Hậu Giang cũ, nên câu hỏi "Cần Thơ mua gì làm quà" giờ phủ ba vùng khác hẳn nhau. Quà mang xa an toàn nhất là đồ khô và đồ đóng gói: bánh pía, lạp xưởng hút chân không, hủ tiếu khô, hành tím, bánh tét để được vài ngày. Trái cây ở chợ nổi và vườn Phong Điền ngon nhưng nên mua chặng cuối, khi đã biết ngày về.
Bài này chia theo vùng để bạn biết đang đứng ở đâu thì nên tìm gì, rồi dành phần lớn cho chuyện chọn, đóng gói và cất. Bánh pía Sóc Trăng có bài riêng trong danh mục miền Tây của trang; ở đây chỉ đặt nó cạnh các món khác trong cùng một chuyến đi. Không có giá và không có tên cửa hàng nào: giá đổi theo mùa và theo lô, còn cửa hàng thì bạn tự hỏi người tại chỗ.
Ba vùng trong một thành phố: mỗi nơi có nhóm quà riêng
Cần Thơ cũ là đô thị lớn nhất miền Tây, đầu mối hàng hoá cả vùng; Sóc Trăng cũ giáp biển, nhiều người Khmer và người Hoa; Hậu Giang cũ là vùng kênh rạch, vườn và ruộng phía tây. Bảng dưới gom nhóm quà người đi thường gặp, không xếp hạng nơi nào hơn nơi nào.
| Vùng | Nhóm quà thường gặp | Độ khó khi mang xa |
|---|---|---|
| Cần Thơ cũ: Ninh Kiều, Cái Răng, Phong Điền | Trái cây chợ nổi và nhà vườn, hủ tiếu khô, bánh tét lá cẩm, bánh tráng | Đồ khô dễ; trái cây cần thùng thoáng; bánh tét để được vài ngày |
| Sóc Trăng cũ: phố thị và vùng ven biển | Bánh pía, lạp xưởng, hành tím, củ cải và rau củ muối | Bánh pía, hành tím dễ; lạp xưởng tươi cần mát |
| Hậu Giang cũ: Vị Thanh, Ngã Bảy, Châu Thành | Khóm (dứa), bưởi, trái cây vườn, cá đồng làm khô | Khóm, bưởi chịu đường khá; khô cá cần gói kín |
| Chợ và cửa hàng ở trung tâm thành phố | Hàng của cả miền Tây gom về: kẹo dừa, bánh phồng, mắm, khô | Tiện nhưng phải đọc nhãn để biết hàng của vùng nào |
Dòng cuối quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Vì là đầu mối, chợ và cửa hàng ở Cần Thơ bày đủ đặc sản của Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau. Mua ở đây không sai, chỉ cần biết món mình cầm là của vùng nào để khi biếu không nói nhầm.
Chợ nổi và vườn Phong Điền: mua trái cây sao cho về tới nhà
Chợ nổi Cái Răng họp từ tờ mờ sáng, ghe lớn chở trái cây và nông sản neo giữa sông, mỗi ghe treo trên một cây sào cao những thứ mình bán, người địa phương gọi là cây bẹo. Đây là chợ đầu mối của ghe buôn, phần lớn bán sỉ theo ghe, theo sọt; khách du lịch thường mua lẻ qua các xuồng nhỏ len giữa chợ. Trái cây ở đây là hàng gom từ nhiều vườn trong vùng, không phải lúc nào cũng hái từ một chỗ.
Vườn ở Phong Điền và các vùng ven có nhiều loại theo mùa: chôm chôm, sầu riêng, măng cụt, bòn bon, và dâu Hạ Châu, một loại quả chùm vỏ vàng, vị chua ngọt, thường vào mùa khoảng giữa năm. Mùa mỗi năm lệch vài tuần tuỳ mưa nắng, nên hỏi nhà vườn trước khi tới. Mua tại vườn có cái lợi là chọn được độ chín theo ngày về.
Nguyên tắc chung khi mang trái cây miền Tây đi xa: chọn quả già nhưng chưa chín hẳn nếu còn đi vài ngày, chín vừa nếu về ngay trong ngày. Không đựng trong túi ni lông kín vì hơi nóng và hơi nước làm quả úng; dùng thùng giấy có lỗ thoáng, lót giấy từng lớp. Dâu Hạ Châu, chôm chôm là quả mau xuống mã, nên mua sau cùng và ăn sớm. Bưởi, khóm, xoài xanh chịu đường tốt hơn hẳn.
Hủ tiếu khô, bánh tráng và bánh tét lá cẩm
Quanh Cái Răng có những lò làm hủ tiếu và bánh tráng mà khách hay ghé xem tráng bánh, cắt sợi. Hủ tiếu khô là quà nhẹ, bền, hợp với người ở xa muốn nấu lại món ăn quen. Khi chọn, nhìn sợi màu trắng đục hoặc trắng ngà tự nhiên của gạo, không trắng xanh bất thường, không mùi chua, không gãy vụn nhiều trong túi. Ngâm thử một sợi trong nước nóng nếu người bán cho phép: sợi gạo mềm dần mà không nát, nước không quá đục.
Bánh tét lá cẩm là món nhiều người gắn với Cần Thơ: nếp được nhuộm màu tím từ lá cẩm, nhân đậu xanh, thịt mỡ hoặc nhân chuối. Màu tím đều, mùi thơm nhẹ của lá là dấu hiệu nếp được nhuộm từ lá; màu tím quá sặc, loang lổ hay mùi lạ là lý do để hỏi lại người bán. Bánh tét nhân mặn để ngoài nhiệt độ phòng thường chỉ được vài ngày, trời nóng còn ngắn hơn; nhân chuối, nhân đậu chay để lâu hơn một chút.
Nếu đi xa hơn hai ngày, hỏi người bán ngày nấu, mua đòn bánh mới nhất, để nguyên lá, đặt nơi thoáng, không bọc ni lông kín khi bánh còn ấm. Về nhà chưa ăn ngay thì cho vào ngăn mát; muốn để lâu hơn thì cắt khoanh, bọc kín, cấp đông, khi ăn hấp lại hoặc chiên. Bánh có mùi chua, nhớt ở mặt cắt, mốc ở lá là bỏ, đừng tiếc.
Sóc Trăng cũ: bánh pía, lạp xưởng, hành tím và đồ muối
Sóc Trăng cũ có nhiều sản vật mang dấu ấn của cộng đồng người Hoa và người Khmer. Với người mua quà, đây là vùng có nhiều món khô và món đóng gói nhất trong thành phố mới:
- Bánh pía. Bánh vỏ nhiều lớp, nhân đậu xanh, sầu riêng, trứng muối hoặc khoai môn. Bánh có nhân trứng, nhân sầu riêng tươi thường hạn ngắn hơn bánh chỉ có nhân đậu. Đọc ngày sản xuất, hạn dùng trên hộp, mua hộp mới nhất. Chi tiết chọn bánh có ở bài riêng của danh mục miền Tây.
- Lạp xưởng. Lạp xưởng khô ngọt nhẹ, màu đỏ sẫm, và lạp xưởng tươi phải giữ lạnh. Chọn thanh khô đều, vỏ căng, không chảy nhớt, không mốc; hỏi rõ loại khô hay tươi để biết phải giữ lạnh tới đâu. Hút chân không trước khi mang đi.
- Hành tím. Vùng ven biển Vĩnh Châu cũ nổi tiếng trồng hành tím. Chọn củ khô vỏ, chắc tay, không mọc mầm, không mềm thối ở đế. Hành khô bền, chỉ cần túi lưới thoáng, không bỏ túi kín.
- Củ cải muối, dưa và rau củ muối. Món ăn kèm quen trong bữa cơm người Hoa, Khmer. Hàng làm thủ công đựng hũ cần kín nắp, có ngày làm; nước muối không váng, không sủi bọt mạnh.
- Bánh in, bánh ít, bánh cống. Bánh in là đồ khô để được; bánh ít và bánh cống là món ăn trong ngày, ăn tại chỗ thay vì mang đi.
Lạp xưởng và đồ muối là món mặn, ăn lượng vừa phải; người phải ăn nhạt vì huyết áp, bệnh thận nên được biếu món khác hoặc biếu ít kèm lời dặn.
Hậu Giang cũ: khóm Cầu Đúc, bưởi và chợ nổi Ngã Bảy
Vùng Vị Thanh của Hậu Giang cũ trồng khóm trên đất phèn, quả nhỏ vừa, mắt sâu, vị ngọt đậm, thường được bán dưới tên khóm Cầu Đúc. Khóm là quà chịu đường khá tốt: chọn quả còn cuống, lá xanh tươi, vỏ bắt đầu chuyển vàng từ đáy, ấn nhẹ thấy chắc, ngửi đáy quả có mùi thơm; quả mềm, chảy nước ở đáy hay có mùi lên men là đã quá chín. Để nguyên quả, dựng đứng hoặc đặt nằm trong thùng thoáng.
Vùng Châu Thành cũ có bưởi Năm Roi, gắn với tên Phú Hữu. Bưởi là món mang xa dễ nhất trong các loại quả miền Tây: vỏ dày giữ quả được nhiều ngày, nặng tay là múi mọng. Chọn quả tròn đều, vỏ mỏng, căng, tinh dầu thơm khi cào nhẹ. Bưởi Năm Roi và bưởi da xanh đã có bài so sánh ở những trang chuyên về đặc sản; ở đây chỉ nhắc rằng chúng có trong vùng này.
Chợ nổi Ngã Bảy là một chợ nổi khác của vùng, nhỏ và mộc hơn Cái Răng. Ghé chợ là để nhìn sinh hoạt sông nước; mua thì như ở mọi chợ: hỏi rõ hàng của vùng nào, chọn quả, không mua dồn quá sớm trong chuyến đi. Khô cá đồng, cá lóc, cá sặc phơi một nắng hay phơi khô cũng có bán ở các chợ trong vùng; chọn miếng khô đều, không nhớt, không ruồi bám, không mùi ôi, gói kín nhiều lớp để mùi không ám hành lý.
Đóng gói chuyến về từ Cần Thơ: xe, máy bay và đường dài
Từ Cần Thơ, người ta về TP Hồ Chí Minh bằng xe khoảng vài giờ, hoặc bay từ sân bay Cần Thơ đi các tỉnh. Thứ tự đóng gói dưới đây áp dụng cho cả hai, phần khác nhau ghi riêng:
- Tách ba nhóm từ lúc mua: đồ khô (hủ tiếu, bánh pía, hành, bánh in), đồ cần mát (lạp xưởng tươi, bánh tét, khô một nắng), trái cây.
- Đồ khô gói túi kín từng loại; hành tím để túi lưới riêng vì cần thoáng và có mùi.
- Lạp xưởng tươi, khô một nắng hút chân không, cho vào thùng xốp có đá gel. Bánh tét để nguyên lá, đặt trên cùng thùng xốp hoặc túi riêng thoáng.
- Trái cây vào thùng giấy có lỗ thoáng, lót giấy, quả cứng dưới, quả mềm trên; ghi chữ "hàng dễ dập" nếu gửi gầm xe.
- Đi máy bay: đọc quy định hành lý của hãng và sân bay; đồ có mùi mạnh, chất lỏng như mắm, nước muối dưa thường bị giới hạn hoặc phải đóng gói đặc biệt.
- Về nhà mở theo thứ tự: thùng lạnh, trái cây, rồi mới đồ khô.
Nếu nhờ người quen ở Cần Thơ gửi lên thay vì tự mang, dặn họ ghi ngày làm lên từng gói và gửi đồ cần lạnh bằng thùng xốp có đá. Việc gửi qua xe khách hay chuyển phát có những trang chuyên viết kỹ; ở đây chỉ dặn: đồ tươi và đồ khô đừng chung một thùng.
Những điều nên dè dặt khi mua quà ở Cần Thơ
Trái cây "của vườn mình" ở chợ du lịch. Nhiều người bán thật lòng gom hàng từ vườn quen. Nhưng nếu quả nào cũng đẹp đều như hàng chọn sẵn, giá nào cũng một mức cho mọi loại, hãy coi đó là hàng chợ đầu mối và chọn quả như mua ở chợ, đừng trả cho câu chuyện.
Bánh, lạp xưởng không có nhãn trong hộp đẹp. Hộp in hình đẹp không thay được ngày sản xuất. Đồ đóng gói bán ở cửa hàng nên có tên cơ sở, thành phần, ngày sản xuất, hạn dùng; thiếu những dòng này thì người nhận không biết ăn đến bao giờ.
Mua quá nhiều ở ngày đầu. Đi Cần Thơ thường kết hợp vài ngày quanh miền Tây. Đồ khô mua đầu chuyến không sao; đồ tươi và bánh nên để ngày cuối.
Hàng khô bày ngoài nắng, ruồi bu. Khô cá, khô mực phơi ngoài trời là chuyện thường ở nơi làm, nhưng ở quầy bán thì nên được che đậy. Hàng để hở cả ngày ngoài đường dễ nhiễm bẩn.
Mua cho người đi máy bay quốc tế. Nhiều nước cấm hoặc hạn chế thịt chế biến như lạp xưởng, trái cây tươi và một số đồ khô. Kiểm quy định kiểm dịch của nước đến trước khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Đi chợ nổi Cái Răng có mua trái cây về làm quà được không?
Được, nhưng chợ chủ yếu bán sỉ theo ghe, khách lẻ mua qua xuồng nhỏ. Chọn quả còn cứng nếu còn đi vài ngày, đựng thùng thoáng, không túi kín. Nếu chưa về ngay, nên mua ít để ăn và mua quà ở chặng cuối.
Bánh tét lá cẩm để được bao lâu?
Nhân mặn để ngoài nhiệt độ phòng thường vài ngày, trời nóng ngắn hơn; nhân chay lâu hơn chút. Muốn để lâu thì cho vào ngăn mát hoặc cắt khoanh cấp đông, khi ăn hấp lại. Thấy chua, nhớt, mốc thì bỏ.
Mua bánh pía ở Cần Thơ có phải bánh Sóc Trăng không?
Từ khi sáp nhập, Sóc Trăng cũ là một phần của TP Cần Thơ mới, nên bánh pía làm ở Sóc Trăng cũ vẫn là bánh của thành phố này. Muốn biết bánh làm ở đâu, đọc địa chỉ cơ sở sản xuất trên hộp.
Hành tím mang đi xa có bị hỏng không?
Hành tím đã phơi khô vỏ rất bền nếu để thoáng. Đựng túi lưới hoặc túi giấy, tránh túi ni lông kín và chỗ ẩm. Về nhà treo hoặc để nơi khô mát, dùng trong vài tuần đến vài tháng tuỳ độ khô.
Lạp xưởng tươi và lạp xưởng khô khác nhau thế nào khi mang về?
Lạp xưởng khô đã phơi hoặc sấy kỹ, để được lâu hơn, vẫn nên giữ mát. Lạp xưởng tươi còn nhiều nước, phải giữ lạnh như thịt và dùng sớm. Cả hai đều cần nấu chín trước khi ăn.
Đi máy bay từ Cần Thơ mang được trái cây không?
Trong nước, trái cây thường mang được nếu đóng gói gọn và đúng quy định hành lý của hãng. Món có mùi mạnh có thể bị từ chối trong khoang. Bay ra nước ngoài thì phải kiểm quy định kiểm dịch nơi đến.